سرچشمۀ تفکر سیستمی برای یادگیری کجاست؟
کجا می توانم منشأ یادگیری برای تفکر سیستمی را بیابم؟
راهنمای بدنۀ دانش مهندسی سیستم ها (SEBoK) یک راهنمای معتبر زنده است که دانش مربوط به مهندسی سیستم ها را مورد بحث قرار می دهد. این راهنما تعریف میکند که چگونه آن دانش باید ساختاری برای تسهیل در درک این موضوع داشته باشد و چه منابع مرجع برای این رشته مهمترین هستند. راهنمای برنامه درسی در برنامه درسی مرجع فارغ التحصیلان برای مهندسی سیستم ها (GRCSE) (Pyster and Olwell et al. 2015) به بخش هایی از SEBoK برای تعریف دانش اصلی آن اشاره می کند. همچنین نتایج و اهداف برنامه گستردهتری را پیشنهاد میکند که جنبههایی از عملکرد حرفهای مهندسی سیستمها را همانطور که در SEBoK مورد بحث قرار گرفته است، منعکس میکند.
بین سالهای 2009 و 2012، BKCASE توسط مؤسسه فناوری استیونز و دانشکده تحصیلات تکمیلی نیروی دریایی با هماهنگی چندین انجمن حرفهای و با حمایت وزارت دفاع ایالات متحده (DoD) رهبری میشد که بودجه سخاوتمندانه ای را ارائه میکرد. بیش از 75 نویسنده و بسیاری از داوران و حامیان دیگر از دهها شرکت، دانشگاه و انجمن حرفهای در 10 کشور، هزاران ساعت در نوشتن مقالات SEBoK مشارکت داشتند. سازمان های آنها کمک های قابل توجه دیگری را به صورت غیر نقدی ارائه کردند.
SEBoK از طریق شناخت اینکه رشته مهندسی سیستمها میتواند با داشتن یک راهنمای معتبر زنده که نزدیک به آن گروههایی باشد که راهنماییهایی را در زمینه پیشبرد مهارت، آموزش، تحقیق، توسعۀ نیروی کار، گواهینامه حرفهای، استانداردها و غیره توسعه میدهند، منفعت زیادی به وجود آورد.
در آغاز سال 2013، BKCASE به یک مدل حکمرانی جدید با سرپرستی مشترک بین مرکز تحقیقات مهندسی سیستم (SERC) ، شورای بینالمللی مهندسی سیستمها (INCOSE) و موسسه مهندسین برق و الکترونیک (IEEE-CS) انتقال یافت.
از ماه می 2022، مقالات SEBoK بیش از 6 میلیون بازدید از صفحه از بیش از 2 میلیون بازدیدکننده منحصر به فرد داشته است. ما امیدواریم که SEBoK به طور منظم توسط هزاران مهندس سیستم و سایرین در سراسر جهان در حین انجام آنها مورد استفاده قرار گیرد.
حال ببینم تفکر سیستمی چیست؟ تفکر سیستمی آنچه که در SEBok آمده است، یکی از حوزه های دانشی این استاندارد است. تفکر سیستمی روشی برای درک پیچیدگی جهان از طریق نگاه کردن به آن در قالب کلیات و روابط است و نه از طریق تقسیم آن به اجزای آن. از آن به عنوان راهی برای کاوش و توسعه اقدامات موثر در زمینه های پیچیده استفاده شده است که امکان تغییر سیستم ها را فراهم می کند. تفکر سیستمی از نظریه سیستم ها و علوم سیستمی استفاده می کند و به آن کمک می کند.
تفکر سیستمی به درک یا مداخله در موقعیت های مشکل بر اساس اصول و مفاهیم پارادایم سیستمی مربوط می شود. این KA تعاریف اساسی از تفکر سیستمی را ارائه می دهد. نمودار زیر نحوه ارائه دانش را به طور خلاصه نشان می دهد.
تفکر سیستمی شباهتهای بین سیستمهای حوزههای مختلف را بر اساس مجموعهای از مفاهیم، اصول و الگوهای مشترک سیستمها در نظر میگیرد:
- یک اصل یک قاعدۀ اخلاقی یا رفتار است. برای پیشبرد این موضوع، یک اصل «تعمیم اساسی است که به عنوان یک حقیقت پذیرفته شده است و می تواند به عنوان مبنایی برای استدلال یا رفتار مورد استفاده قرار گیرد»
- مفهوم، یک انتزاع یا یک ایدۀ کلی است که از نمونه های خاص استنباط یا مشتق شده است.
اصول برای بیان یک «حقیقت» به مفاهیم بستگی دارند. از این رو، اصول و مفاهیم دست به دست هم می دهند; اصول بدون مفاهیم نمی توانند وجود داشته باشند و مفاهیم بدون اصول برای کمک به راهنمائی صحیح عمل چندان مفید نیستند.
بسیاری از منابع هر دو مفاهیم و اصول مبتنی بر آنها را با هم ترکیب می کنند. مقاله Concepts of Systems Thinking مفاهیمی را ارائه می کند که از منابع مختلف تئوری و عملی استخراج شده اند. مقاله اصول تفکر سیستمی، به نوبه خود، خلاصه ای از اصول مهم را با اشاره به مفاهیمی که بر آنها بنا شده اند، ارائه می دهد.
یک الگو بیانی از شباهت های قابل مشاهده است که در سیستم های حوزه های مختلف یافت می شود. الگوها هم در سیستم های طبیعی و هم در سیستم های مصنوعی وجود دارند و در علم سیستم ها و مهندسی سیستم ها استفاده می شوند. خلاصه ای از کلاس های مختلف الگوها و استفاده از الگوها برای پشتیبانی از رویکرد سیستمی در مقاله نهایی الگوهای تفکر سیستمی مورد بحث قرار گرفته است.
کاربرد عملی تفکر سیستمی اغلب از بازنمایی یا مدل های سیستمی انتزاعی استفاده می کند.
هر بخش از راهنمای بدنۀ دانشی SE (SEBoK) به KA تقسیم می شود که گروه بندی اطلاعات با موضوع مرتبط هستند. KAها به نوبه خود به موضوعات تقسیم می شوند. این KA که در آن تفکر سیستمی گفته شده اس، شامل موضوعات زیر است:
- تفکر سیستمی چیست؟
- مفاهیم تفکر سیستمی
- اصول تفکر سیستمی
- الگوهای تفکر سیستمی
این مقدمه را گفتم که اگر مخاطب می خواهد تفکر سیستمی را یاد بگیرد باید به SEBoK مراجعه نماید. این استاندارد در سال، یک یا دو بار ویرایش می شود که نسخۀ می 2024 آن از سایت ویکیپدیای مخصوص آن، قابل دانلود است:
